Yasal Kural Kümeleri

Menüde: İnşaat & Taahhüt › Yasal Kural KümeleriPaket: İnşaat / Taahhüt

Ne işe yarar

Hakedişteki resmî bileşenlerin (KDV, gelir/kurum stopajı, KDV tevkifatı, fiyat farkı) oranı ve hesap kuralı bu ekrandaki kural kümelerinden okunur. Ürün bu değerleri kendi içinde sabit tutmaz. Her kural kümesi bir yargı çevresine, bir İşveren tipine (Resmî daire / kamu ya da Özel sektör) ve kural koduna bağlıdır; yürürlük tarihi, kaynak ve kanıt bilgisi taşır. “Tümü” diye bir işveren tipi yoktur: iki işveren için de geçerli kural, her işveren tipi için ayrı satır olarak girilir. Hakediş işveren tipini sözleşme rejiminden belirler (kamu ihalesi rejimi Resmî daire / kamu, diğer rejimler Özel sektör) ve yalnız o işveren tipinin satırını kullanır; başka işverenin satırına ya da başka bir ülkenin satırına geçmez.

Bir kural kümesi şu yoldan geçer: Taslak, İncelemede, Doğrulandı, Yayında; yayından kalkan sürüm Geçersiz Kılındı olur. Yalnız Yayında olan ve yürürlük tarihi hakediş tarihini kapsayan satır hesapta kullanılır. Yayınlanan hakedişler kullandıkları kuralı kayıtlarında saklar, sonradan değişen kural onları yeniden hesaplamaz.

Aynı ekran Marine paketinde de (Marine menüsünden) açılır; kural kümeleri firma değil kiracı düzeyindedir ve paketler arasında ortaktır.

Kimler kullanır

Mali müşavir ve muhasebe sorumluları (kural hazırlar), ayrı bir yetkili (doğrular) ve bir üçüncü yetkili (yayınlar).
Yetki, ekran yetkisinden ayrıdır. Roller ekranında İnşaat hakediş yasal kuralları (stopaj/KDV) sayfası (Marine için Marine hakediş yasal kuralları (stopaj/KDV)) gerekir: hazırlama ve incelemeye gönderme için Ekle veya Düzenle; doğrulama, yayınlama ve geçersiz kılma için Onayla. Yalnız Görüntüle yetkisi bu işlemlerden hiçbirini açmaz; kullanıcı listeyi görür, düğmeleri görmez. Yönetici yetki bayraklarını atlar ama dört-göz kuralını atlayamaz.
Dört-göz: kuralı oluşturan, doğrulayan ve yayınlayan üç ayrı kişi olmalıdır. Bu kurallara uymayan düğme pasif görünür ve üzerine gelince gerekçeyi gösterir.

Ön koşullar

İnşaat / Taahhüt paketi (veya Marine paketi) açık; kullanıcıya yukarıdaki yetki verilmiş olmalı.
Parametreler: Bu ekran, hakediş resmî bileşenleri için geçerli tarihli satırın tutulduğu yerdir. Ayarlar › Parametreler (Parametre Merkezi) ekranındaki Hakediş yasal kuralları (stopaj/KDV) satırı kayıt sayısını ve yayınlanmış sürüm sayısını gösterir ve bu ekrana bağlanır. Hakediş tarihini kapsayan yayınlanmış satır yoksa hakedişte ilgili bileşen üretilmez ve hakediş finans onayına geçemez. Ürün uydurma oran kullanmaz.
KDV bantları ve ülke düzeyindeki stopaj kuralları ise ayrı parametre ekranlarındadır: KDV oranları ve Stopaj kuralları.

Ülke notu — KKTC

KKTC için ürünün örnek (demo) firmasında hazır Taslak kural kümeleri bulunur: inşaat KDV’si, yabancı yüklenici hakediş gelir vergisi kesintisi, kamu yapım işleri fiyat farkı (formül ve döviz sepeti), ek/eksik iş eşiği ile hakediş damga vergisi ve teminat kuralları. Bunlar yayınlanmış değildir ve hiçbir resmî çıktı üretmez. Resmî kaynağında değer ya da başlangıç tarihi bulunmayan kurallar, “Değer bekliyor” yer tutucusu olarak durur. Değerlerin her biri kaynak teyidinden sonra, dört-göz ile yayınlanmalıdır. Taslaktaki değerler ürünün sabit değeri değildir; geçerli değer, yayınladığınız tarihli satırdır. Bu hazır kümeler yalnız örnek firmaya yüklenir; kendi firmanızda kurulumla gelmez, kural kümelerini kendiniz oluşturursunuz.

Adım adım

İnşaat / Taahhüt altında Yasal Kurallar kartını (ekran başlığı Yasal Kural Kümeleri) açın. Üstte “Dört-göz: oluşturan ≠ doğrulayan ≠ yayınlayan” kuralını anlatan bir bilgi kutusu görünür.
Yeni bir kural için Yeni Kural Kümesi bölümünü doldurun: Yargı Çevresi (varsayılan KKTC), isteğe bağlı Rejim, İşveren tipi (yeni formda Özel sektör seçili gelir), Kural Kodu, Ad, Yürürlük Başlangıcı, ilk satırın Anahtar ve Değer / Formül alanları. Oluştur’a basın. Kural “Taslak” açılır; sürüm numarası aynı yargı çevresi, rejim, işveren tipi ve kural kodu için otomatik artar. Değer, oran biçimlerinden biriyle girilir: düz oran ({"kind":"flat","percent":<oran>}), kademeli oran, tavanlı oran, maktu tutar, uygulanmaz ya da değer bekliyor.
Listeyi Yargı Çevresi, Rejim ve İşveren tipi süzgeçleriyle (her birinde Tümü vardır) daraltabilirsiniz; liste ayrıca İşveren tipi ve Yürürlük Bitişi sütunlarını gösterir. Kural koduna tıklayın; altta Kural Satırları (Anahtar, Değer / Formül, Yuvarlama, Kaynak) görünür. Değer sütununda oran önce okunabilir bir cümleyle (“Düz oran”, “Tavanlı oran”, “Kademeli oran”, “Maktu tutar”, “Uygulanmaz”, “Değer bekliyor”), altında ham değerle gösterilir.
Taslak kural için İncelemeye Gönder’e basın. Satırı olmayan kural incelemeye gönderilemez.
“İncelemede” kural için Doğrula’ya basın ve onay sorusunu (“Kural doğrulansın mı? (Doğrulayan ≠ oluşturan.)”) onaylayın. Düzeltme gerekiyorsa Taslak düğmesiyle geri çevirin.
“Doğrulandı” kural için Yayınla’ya basın ve onay sorusunu (“Kural YAYINLANSIN mı? Yayınlanmış kural resmî çıktı üretir ve immutable olur.”) onaylayın. Kural “Yayında” olur.
Değişiklik gerektiğinde yayınlanmış kural düzenlenmez: yeni sürüm olarak yeni bir kural kümesi açın ve aynı yolla yayınlayın. Eski sürümü Geçersiz Kıl ile devre dışı bırakırsınız; geçersiz kılınan sürüm artık hiçbir tarihte uygulanmaz. Eski kural bitiş tarihsiz ve Yayında ise, yeni taslağın başlangıç tarihi onunla çakıştığı için taslak ancak eski kural Geçersiz Kıl ile kapatıldıktan sonra oluşturulabilir. Yeni kural formunda Yürürlük Bitişi alanı yoktur. Onaylı hakedişler kullandıkları kuralı kayıtlarında sakladığı için etkilenmez; onaylanmamış, eski tarihli bir hakediş yeniden hesaplanırsa o tarih için Yayında satır kalmamış olabilir ve hakediş yasal incelemeye düşer.
Satırdaki Yeni dönem düğmesi (Ekle/Düzenle yetkisiyle görünür) formu seçili kuralın yargı çevresi, rejim, işveren tipi, kodu, adı ve ilk satırıyla doldurur ve başlangıç tarihini önerir; tarihi ve değeri kontrol edip Oluştur’a basın. Bu, yerinde düzenleme değil, yeni bir tarihli taslak satırdır. “Değer bekliyor” yer tutucusu çakışma sayılmaz; gerçek dönem satırını yanına girersiniz.

Alanlar

Alan	Anlamı	Zorunlu mu
Yargı Çevresi	Kuralın geçerli olduğu ülke/bölge (varsayılan KKTC).	Evet
Rejim	Kuralın uygulandığı sözleşme rejimi (ör. kamu ihalesi); genel kural için boş.	Hayır
İşveren tipi	Hakedişi ödeyen tarafın türü: Resmî daire / kamu ya da Özel sektör. İki tür için geçerli kural iki ayrı satırdır.	Evet (listeden seçilir)
Kural Kodu	Kuralın tekil adı; hakediş motoru kuralı bu kodla bulur.	Evet
Ad	Kuralın açıklaması.	Evet
Yürürlük Başlangıcı	Kuralın geçerli olmaya başladığı tarih; aynı kural için yürürlük tarihleri örtüşemez.	Evet
Sürüm No	Otomatik artan sürüm.	Otomatik
Yürürlük Bitişi	Listede görünür; yeni kural formunda girilmez.	Otomatik
Durum	Taslak, İncelemede, Doğrulandı, Yayında, Geçersiz Kılındı.	Otomatik
Anahtar	Kural satırının adı (ör. oran, formül, eşik).	Evet (satır eklenecekse)
Değer / Formül	Satırın değeri (JSON biçiminde).	Evet (satır eklenecekse)
Yuvarlama	Satırdaki yasal yuvarlama kuralı.	Satırda tanımlı
Kaynak	Satırın dayandığı mevzuat/kaynak başlığı.	Satırda tanımlı

Her kural kümesi bir içerik özeti (SHA-256) taşır; kuralın içeriği değişirse özet değişir.

Sık hatalar ve mesajları

Ekranda gördüğünüz mesaj	Anlamı / ne yapmalı
“Bu yasal kural işlemi için yetkiniz yok: yazma Ekle/Düzenle, doğrulama ve yayımlama Onay izni ister; Görüntüle izni yeterli değildir.”	Roller ekranında yasal kural sayfası için ilgili yetkiyi isteyin.
“Yasal kural düzenlemek için ‘construction.legalrule’ ya da ‘marine.legalrule’ yetkisi gerekir.”	Aynı yetki uyarısıdır; yöneticinizden İnşaat hakediş yasal kuralları (stopaj/KDV) sayfası yetkisini isteyin.
“Dört-göz kuralı: kuralı doğrulayan kişi, oluşturan kişiden farklı olmalıdır.”	Doğrulamayı başka kullanıcı yapsın.
“Dört-göz kuralı: kuralı yayımlayan kişi, oluşturan kişiden farklı olmalıdır.” / “…doğrulayan kişiden farklı olmalıdır.”	Yayını üçüncü bir kullanıcı yapsın.
“Kural kümesi doğrulanmadan yayımlanamaz.”	Önce Doğrula.
“Satırı olmayan kural kümesi incelemeye gönderilemez; önce en az bir satır ekleyin.”	Oluştururken Anahtar ve Değer / Formül girin.
”‘{0}’ kuralının ({1}) bu dönemi kapsayan yürürlükte bir sürümü zaten var; yürürlük tarihleri örtüşemez.”	Yeni sürümün başlangıç tarihini ayarlayın veya eski sürümü geçersiz kılın.
“Yürürlük bitiş tarihi, yürürlük başlangıç tarihinden önce olamaz.”	Tarih aralığını düzeltin.
“İşveren tipi ‘PublicAuthority’ (resmî daire) ya da ‘Private’ (özel) olmalıdır.”	İşveren tipini listeden seçin.
”‘{0}’ kuralının yasal değeri henüz girilmedi (değer bekliyor); hesap durdu (LEGAL_VALUE_MISSING).”	Yayımlamaya çalıştığınız satır “Değer bekliyor” yer tutucusudur ya da başlangıç tarihi bekleyen bir satırdır; yayımlanamaz. Gerçek değeri ve yürürlük tarihini içeren yeni bir kural kümesi oluşturun.
“Kural kümesi için yargı alanı (ülke/bölge) girilmelidir.” / “Kural kodu girilmelidir.” / “Kural adı girilmelidir.”	Eksik alanı doldurun.
“Yayımlanmış ya da yürürlükten kalkmış kural kümesinin satırları değiştirilemez; yeni sürüm yayımlayın.”	Yeni sürüm açın.
“Kural kümesi ‘{0}’ durumunda olduğu için bu işlem yapılamaz; işlem için ‘{1}’ durumunda olmalıdır.”	İşlem sırası yanlış; durum rozetini kontrol edin.
Hakedişte “Resmî bir bileşen için yayımlanmış kural eksik…”	Bu ekranda ilgili kural kodunun, hakedişin işveren tipi için, hakediş tarihini kapsayan Yayında sürümü yok.
Hakedişte, Yasal İnceleme Gerekçesi: “{bileşen}: ‘{kod}’ kuralının (rejim ‘{rejim}’) yasal değeri henüz girilmedi (değer bekliyor)…”	Hakediş, “Değer bekliyor” yer tutucusu olan kurala geldi. Mesajdaki kural için değeri ve yürürlük tarihini girin; ikinci kullanıcı doğrulasın, üçüncü kullanıcı yayımlasın; sonra Hesapla.